Finansal Varlıkları Fiyatlama Modeli

Bu modelin amacı, finansal varlık fiyatlarını, getiri ve risk arasında mevcut bulunan ilişki yönünden inceleyerek tanımlamaktır. William F. Sharpe (1964), Litner(1965) , Mossin(1966) tarafından birbirlerinden bağımsız çalışmalarla, ancak hemen hemen aynı dönemde geliştirilmiş, Black, Treynor ve birçok bilim adamının katkılarıyla şekillenmiştir.

Bütün finansal yatırımcılar, sermaye piyasasında çok sayıda seçenekle karşı karşıyadırlar. Her hisse senedine ilişkin risk ölçütünü ve piyasa dengede iken risk ile getiri arasındaki ilişkilerin açıklanmasına yardımcı olacak modeller oluşturulmaya çalışılmış ve Finansal Varlıkları Fiyatlama Modeli ortaya çıkarılmıştır.

FVFM’ne göre bir menkul kıymetin getirisi, çeşitlendirilemeyen (sistematik) riskin ve çeşitlendirilebilen (sistematik olmayan) riskin toplamına bağlıdır. Bununla birlikte, etkin çeşitlendirilmiş bir portföyde sistematik olmayan risk tamamen elimine edilmekte ve yalnız sistematik risk kalmaktadır.

Finansal varlıkları fiyatlama denkleminin genel gösterim şekli olarak;

E (Ri)       : i varlığının beklenen getiri oranı.
Rrf          : Risksiz oran (hazine bonosu)
E (Rm)       : Pazar portföyünün beklenen getiri oranı
βi           : Sistematik Pazar riski
[E(Rm) - Rrf]: Pazar risk primi

Bu formül aynı zamanda menkul kıymet piyasa doğrusunun matematiksel ifadesidir. Bu ifade bir menkul kıymetin beklenen getirisinin risksiz getiri ile katlanılan sistematik riske bağlı bir primin toplamına eşit olduğunu göstermektedir. FVFM’ne göre tüm menkul kıymetler “Menkul Kıymet Piyasa Doğrusu” üzerinde yer almalıdır. 

Böylece tüm menkul değerlerin beklenen getirileri kolayca belirlenecektir. Bu doğru üzerinde yer alan kıymetlerin betaları onların hangi ölçüde risk taşıdıklarını bize söyleyecektir. Hisse senetlerinin betaları yükseldikçe risk primleri de artmaktadır.

Finansal Varlık Fiyatlama Modelinin Temel Özellikleri 

1.Bir menkul kıymetin riski betası(β) ile ölçülür.

2.Bir menkul kıymetin istenen getirisi, risksiz faiz oranına, Pazar risk primine ve menkul kıymetin betasına bağlıdır.

3.Yatırımcılar riskli varlıklara ancak yeterince çeşitlendirilmiş portföylerde yer verebilirler.

4.Bir yatırımının beklenen getirisinin artırılması ancak daha fazla risk almakla mümkündür.

Finansal Varlık Fiyatlama Modelinin Varsayımları

•Yatırımcılar portföylerini, bir dönemlik beklenen getiriler ve standart sapmalara bakma yolu ile değerlendirirler. 

•Yatırımcılar daima daha yüksek getiri beklerler,  iki benzer portföy seçeneği verildiğinde yüksek beklenen getirisi olan portföyü seçerler.

•Yatırımcılar riskten kaçarlar, yatırımcılara iki benzer portföy seçeneği verildiğinde düşük standart sapmalı olanı seçerler.

•Bireysel varlıklar sonsuz bölünebilir yani bir yatırımcı eğer isterse bir hissenin küçük bir bölümünü bile alabilir.

•Yatırımcıların hem borç verebileceği hem de borç alabileceği risksiz bir oran vardır.

•Vergiler ve işlem maliyetleri konu dışıdır.

•Tüm yatırımcılar aynı yatırım dönemine sahiptir. 

•Risksiz oran bütün yatırımcılar için aynıdır.

•Bilgi bütün yatırımcılar için serbest ve anında ulaşılabilir durumdadır.

•Yatırımcıların beklentileri homojendir. Yatırımcıların menkul kıymetlerin beklenen getirilerini, standart sapmalarını, kovaryanslarını algılamaları aynıdır.

Finansal Varlık Fiyatlama'da Riskler

Finansal varlıklara yapılan yatırımların iki risk ile karşı karşıya olduğu belirtilmiştir. Bu iki risk kaynağı sistematik riskler ve sistematik olamayan riskler olarak adlandırılmıştır.

Sistematik risk; finansal varlık getirilerinde dalgalanmaların, pazardaki tüm finansal varlık fiyatlarını aynı zamanda etkileyen faktörlerden kaynaklanan kısmıdır. Sistematik risk kaynaklarına örnek olarak: faiz oranı riski, satın alma gücü riski, pazar riski, dış ticaret sınırlaması v.b nedenler verilebilir. Sistematik riskler portföyler için finansal varlık çeşitlendirmesi ile giderilemeyecek türde risk kaynaklarıdır.

Sistematik olmayan risk ise; toplam riskin firmaya ya da firmanın içinde bulunduğu sektöre özgü kısmıdır. Bu tür risk kaynaklarına örnek olarak, yönetim hataları, grevler,  pazara yeni firmaların girmesi gösterilebilir. Sistematik olmayan riskler portföyler için gerekli matematiksel metotlar kullanılarak finansal varlık farklılaştırması veya finansal varlık revizyonu ile farklılaştırılabilirler.

FVFM’ne göre finansal yatırımlarla ilgili temel portföy kuralı, portföye en büyük getiriyi sağlayan ve aynı zamanda riski farklılaştırılan menkul kıymetler satın alınmasıdır.